بقعه آرامگاهي مير گته مير آبسرد

مسعود نصرتي

 چكيده

در دوران حكومت مرعشيان، شاهد رشد چشمگير بناهاي مذهبي در حوزه حكومتي آنها مي باشيم. يكي از اين بناهاي مذهبي، بقعه هاي زيارتگاهي است. اين گونه بناها داراي ابعاد مذهبي اجتماعي بوده و نقش مهمي را در قدرت مرعشيان ايفا مي كرده اند. با توجه به جنبه تبليغي اين گونه مقابر، مي توان آنها را به عنوان يك عامل مذهبي، سياسي و اجتماعي برشمرد. بنابراين مي توان اذعان داشت كه بقعه زيارتگاهي ميرگته مير آبسرد دماوند از اين موضوع مستثني نيست. آنچه باعث شد تا به اين بقعه بپردازيم، اين است كه نمونه اين بقعه به اين صورت و با اين طرح و پلان تاكنون ارائه نشده است و مي توان گفت كه نادرترين بقعه زيارتگاهي چهارصفه اي (چليپا) دوره صفويه است. طرخ و پلان اين بقعه از بيرون و داخل به صورت چهار صفه اي (چليپا) است كه مي تواند حالت نمادين داشته باشد. البته معمار با فلسفه ي مذهبي آن آشنايي كامل داشته است. در اين مكان مقدس آداب زيارت برگزار مي گردد، آدابي كه قدمتي ديرينه دارد و بيان كننده احساسات عميق معنوي و از پديده هاي هنر مقدس است.
واژگان كليدي: آبسرد، مير گته مير، مرعشيان دماوند، چهار صفه، تزئينات
مقدمه
در صفه جنوبي داخل بقعه ميرگته مير آبسرد ضريحي ديده مي شود. داخل ضريح مرقدي با كاشي هاي بسيار زيبا قرار دارد. اين مرقد متعلق به «سيد مطهر ميرگته مير» است. سيد مطهر از مرعشيان دماوند است كه با ده واسطه به سيد قوام الدين سرسلسله مرعشيان مازندران مي رسد. مرعشيان با روي كارآمدن حكومت صفويه از بين رفتند، اما سلسله مرعشيان از دو جهت در دربار صفوي نفوذ داشتند. يكي از لحاظ فكري و ديني و دوم از جهت خويشاوندي كه پيدا كرده بودند. ازدواج سلطان خدابنده با مهدعليا دختر ميرعبدالله مرعشي باعث وابستگي و نفوذ سلسله مرعشيان در دربار صفوي شد. البته حكومتي به نام مرعشيان ديگر وجود نداشت؛‌چون صفويه تحمل حكومت هاي مستقل محلي را نداشت. شاهان صفوي به دليل ذكر شده مرعشيان را به حكومت بعضي از نواحي منصوب كردند كه يكي از آن نواحي دماوند است. فرماني با مهر شاه عباس صفوي در موزه ملك تهران وجود دارد كه نشان مي دهد مير خليل الله اولين كسي بوده كه از طرف حكومت صفويه به دماوند رفته و حكومت آنجا را به او سپردند (مرعشي، 1375:168).
مير قوام الدين (مير بزرگ) - سيد كمال الدين - علي - مرتضي - محمدخان - عبدالكريم - عبدالله - عبدالكريم دوم - سلطان محمود - عبدالله - عبدالكريم، خيرالنساء، مير عزيز، مير گته مير
پس از امير خليل الله، حكومت دماوند را به سيد مطهر ميرگته مير فرزند عبدالله سپردند (مرعضي، همان:169). سيد مطهر مردي روحاني و دانشمند و مورد عزت و احترام مردم دماوند بود. اين سيد بزرگوار و عالم رباني نزد مردم داراي مقام و مرتبه اي بود كه پس از فوتش بقعه اي برايش ساختند و مرقدش را با كاشي هاي بسيار زيبا پوشاندند تا زيارتگاهي براي مردم منطقه باشد و نيازهاي مادي و معنوي شان را از او طلب كنند. بناي ساخته شده، بنايي قابل توجه و با ارزش از لحاظ هنر معماري است كه نمونه ي آن را كمتر مي توان سراغ گرفت. كار ساختمان اين بقعه در زمان صفويه انجام شد، اما تزئينات آن در زمان قاجار انجام گرفت. در واقع بنايي است با ارزش از دوره صفويه و قاجار كه در اينجا به بحث و بررسي آن مي پردازيم.
موقعيت جغرافيايي آبسرد
شهر آبسرد يكي از شهرهاي توابع شهرستان دماوند است.در 17 كيلومتري جنوب شرقي شهردماوندو در 6 كيلومتري جنوب راه شوسه تهران به فيروزكوه و در طول جغرافيايي 9 59 و عرض 37 35 در دشتي خشك و سرد واقع شده است.
مردم آن شيعه مذهب بوده و فارسي و تاتي تكلم مي كنند.محصولات آن سيب زميني ، خيار، قيسي، سيب، گندم، جو و تره بار و لوبيا سبز است.كارو پيشه مردم كشاورزي و دامداري و خدمات است (فرهنگ جغرافيايي ايران، ج 1، ذيل نام). تنها بناي تاريخي شهر كه بسيار حائز اهميت است امامزاده «ميرگته مير» است كه در اينجا به معرفي آن مي پردازيم.


موقعيت امامزاده مير گته مير
بقعه زيارتگاهي آبسرد دماوند، مشهور به «امامزاده مير گته مير» روي نقطه اي تقريبا مرتفع و درمحوطه اي باز واقع شده است. اطراف بقعه قبرستاني مربوط به دوره اخير به جهت احترام وتقدسي كه امامزاده داشته بوجود آمده است.اين بقعه از جهت شمال و غرب به خيابان و از جنوب به خانه هاي مسكوني و از شرق به زمينهاي مزروعي محدود مي گردد.
بقعه مير گته مير در سفرنامه ها
اين بقعه به جهت اينكه در روستايي دور از مسير جاده فيروزكوه و شهر دماوند واقع شده بود، در سفرنامه هايي كه از دماوند ياد كردند، از آن ياد نشده است.فقط اعتماد السلطنه (1362: 10، 9 و 19) كه در مطلع الشمس از آثار دماوند ياد كرده به جهت ذكر شده در هنگام همراهي با ناصرالدين شاه در سفر به مشهد مقدس، به هنگام عبور از دماوند به سمت فيروزكوه از دور روستا را ديده و اشاره كوتاهي به آن كرده و مي نويسد:«چون مسافرين از دماوند عزيمت فيروزكوه كنند و از مزارع حصار كه سابقاً ذكر شد، عبور كرده يك فرسخ طي مسافت نمايند، محاذي مي شوند به چندين قريه كه متوازياً در طرف دست راست راه واقع است و منتهي مي شود. قريه اول مذكوره موسوم به آب سرد مي باشد كه فاصله آن تا خط راه، ربع فرسخ است. اين قريه ملكي سادات دماوند مدفن گته مير جد آنهاست».
نقشه بناي مير گته مير
پلان بنا به صورت چهار صفه يا چليپايي است كه از دو مستطيل متقاطع شمالي جنوبي و شرقي غربي به وجود آمده است. پلان داخل و بيرون به صورت چليپايي، يعني چهار صفه اي است. در واقع چهار اتاق مربع شكل در چهار جهت اصلي بنا با يك اتاق مياني كه گنبد روي آن استوار شده است.
مصالح بنا
مصالح مورد استفاده به جز پايه بنا كه از لاشه سنگ و ملاط گچ و آهك و خاك است، آجر قرمز رنگ با ملاط گچ و خاك است. بندكشي ميان آجرها با ملاط گچ و آهك است. جهت ايجاد تزئينات داخلي، تماماً از گچبري استفاده شده است.
نما و تزئينات بيروني
پايه بنا كه قبلا مشخص نبوده، اكنون با ساماندهي محوطه توسط سازمان ميراث فرهنگي مشخص شد كه از لاشه سنگ و ملاط گچ و آهك و خاك است. در هر ضلع صفه تاق نماهايي ايجاد شده است. اين تاق نماها در هر سه ضلع چهار صفه ديده مي شود. در چهار جهت اصلي بدنه صفه ها، چهارن ورگير مشبك آجري زيبا ديده مي شود در زير اين نورگيرها، يك قاب مربع شكل ساده بدون تزئينات ديده مي شود. احتمال مي رود كه اين قاب هاي مربع شكل در زير نورگيرهايي كه به اين شكل زيبا به وجود آوردند، با كاشي تزئين مي شد ولي اين اتفاق نيفتاد. علتش اين است كه تزئينات اين بنا در زمان قاجار آن انجام شد. در واقع كار بنا در زمان صفويه به پايان نرسيد.
همه تاق نماها ساده و داراي طول و عرض يكساني هستند. طول تاق نماها 5 متر و عرض 53/1 سانتي متر و عمق آن 10 سانتي متر است. اين تاق نماها در زير سقف به پايان مي رسند.
ورودي بنا در ضلع جنوب شرقي است و تنها چارچوب در آن باقيمانده كه داراي ارتفاعي كوتاه است، متاسفانه از چگونگي وضعيت در اطلاعي در دست نيست.
بخش دروني بنا
درون بنا همانند بيرون چليپا با چهار صفه اي است. در واقع يك فضاي مياني مربع شكل كه گنبد روي آن استوار شده و شامل چهار اتاق مربع شكل در چهار جهت اصلي آن كه حالت چهار صفه اي را شكل بخشيده است.
كف بنا پايين تر از بيرون بوده و بدون پوشش است.تعدادي قبور در بخش هاي مختلف ديده مي شود. متاسفانه با حفاري هاي غيرمجاز در اين قبور، دچار آسيب شديد شده بود كه در بازسازي اخير مرمت و ساماندهي شده است.
تمام قسمت داخل بنا با گچ و گچبري كار شده است. ازاره بنا ساده و بدون تزئينات است. از فضاي مربع شكل مياني وارد چهار صفه مي شوند. البته ورودي صفه ها تاق هاي قوس تيزه داري است كه داراي تزئينات زيبايي است كه با چهار ترنبه تبديل به هشت گوش شده، سپس با كاربندي هاي يزدي كه گنبد روي آنها استوار شده است.
صفه ها مانند هم بوده و از همه لحاظ قرينه هم مي باشند. حتي از لحاظ تزئينات نيز تكرار هم هستند. در تمام صفه ها در بالاي ازاره ها طاقچه هاي مربع شكلي كه در هر ضلع ديوار صفه دو تاقچه مانند هم تكرار شده اند، ديده مي شود.
چهار صفه دروني با تاق هاي كجاوه اي ساده و سپس با كاربندي هاي يزدي كه انجام شده گنبد عرقچين را روي آن استوار كرده اند. البته در بخش شرقي صفه تاق تغييراتي دارد. به نظرمي رسد كه در طي مرمت هاي انجام شده دچار تغييراتي شده است. در چهار سمت گنبد اصلي نورگيرهايي تعبيه شده كه قرينه هم بوده و فضاي منوري را درون بقعه به وجود آورده اند.
گنبد بنا
گنبد بقعه به صورت دو پوسته است. پوسته بيروني روي فضاي مياني چليپا شكل گرفته است. گنبد را با نوعي ملاط گچ و خاك و آهك پوشانده بودند. اكنون پس از بازسازي اين پوشش برداشته شده و شكل اوليه آن كه از آجر قرم رنگ با ملاط گچ و خاك ساخته شده و به شكل بسيار زيبايي جلوه گر شده است. گنبد بروني از دو قسمت تشكيل شده است. قسمت طوقه (دهانه) يا گردن بلند و قسمت افراز گنبد يا قسمت اصلي گنبد. گردن گنبد همانند ساير گنبدهاي عصر صفوي داراي ارتفاع بلندي است و روي اين گردن بلند استوانه اي شكل قسمت افراز گنبد يا قسمت اصلي گنبد شكل گرفته است. در واقع گنبد بر گردن بلند استوانه اي شكل گرفته و دايره پيراموني آن تا نوك گنبد به صورت رگچين ساخته شده و بر زواياي محوطه زير گنبد مماس است.
روي گردن بلند استوانه اي گنبد دو دريچه يكي در جهت شمالي و يكي هم در جهت جنوبي و نيز در روي قسمت اصلي گنبد در جهت شمالي يك دريچه كوچك مستطيل شكل هلالي ديده مي شود.
پوسته گنبد دروني نيز همچون گنبد بيروني روي فضاي مياني مربع شكل (چليپا) استوار شده است. بدين صورت كه ابتدا فضاي مربع شكل را با ترنبه يا با تاق گوشواره اي مقرنسي به هشت ضعلي تبديل كرده، سپس بالاي اين هشت ضلعي را با كاربندي هاي يزدي يعني يا دوازده پا باريك يا چهار ضلعي هايي كه منتهي به پاتاق مي شوند و دوازده شاپرك (چهار ضلعي منحني الاضلاع) آن را به بيست و چهار ترك تبديل كرده، سپس گنبد به صورت عرقچين با خيز كمتري روي آن به وجود آورده اند. در واقع پوسته داخلي به صورت بيست و چهار تركي از روي شاپركها برخاسته و در زير گنبد به يكديگر مي رسند. در چهار سمت گنبد مياني و در هر سو دو نورگير كوچك بر فراز هم تعبيه شده اند كه در راستا و قرينه هم بوده و فضاي منوري را در درون بقعه ايجاد كرده اند.
تزئينات بقعه
تزئينات به صورت گچبري هاي بسيار زيبا بر روي تاق ها، تاق نماها، جرزها، زير گنبد صفه ها - البته در بعضي جاها دچار آسيب شده - ‌ ديده مي شود. تزئينات گچبري تماماً براساس كتيبه موجود در داخل بنا مربوط به دوره قاچار است. تزئينات گچبري به صورت اسليمي و گياهي و تزئينات آجركاري و كاربندي هاي يزدي زير گنبد دروني، از تزئينات بسيار زيباي اين بقعه است.
تزئينات بيروني
نماي بيروني بقعه با ظاهر ساده است. پلان چليپايي يا چهار صفه ي ايجاد شده از دور نماي زيبايي دارد. البته اين سادگي كه با آجر و ملاط گچ با بندهاي افقي و عمودي انجام شده و نيز با ايجاد تاق نماهاي ساده در هر سه ضلع صفه هاي بيروني و نيز پنجره هاي مشبك آري با تزئينات چليپايي شكل همخوان با پلان بنا در چهار جهت اصلي صفهها و نيز قاب هاي مربع شكل كم عمق در زير پنجره هاي مشبك به صورت ساده هستند (البته احتمال مي رود كه با كاشي تزئين شود كه اين اتفاق نيفتاد) همه اينها نماي بيروني بقعه را زيبايي خاصي به آن بخشيده و به ارزش هنري بنا افزوده است.
تزئينات دروني
در قسمت دروني بقعه، تزئينات بسيار زيبايي به چشم مي خورد. براساس كتيبه اي كه در بخش دروني بقعه نصب شده، تزئينات گچبري متعلق به دوره قاجار است. شواهد و قراين حاكي از اين است كه تزئينات بسيار زيباي گچي در چهار صفه وجود داشته است. متاسفانه به جز بخش غربي و بخش مياني تزئينات ساير بخشها دچار آسيب شديد شده است و باقيمانده آن اندك است. تزئينات باقيمانده در صفه ها حاكي از اين است كه تزئينات چهار صفه مشابه و قرينه يكديگر بوده است (ش 12-19).
تزئينات صفه غربي
در اين صفه، تزئينات بسيار زيباي گچبري شده به چشم مي خورد كه خوشبختانه از آسيب مصون مانده است. كاربندي هاي يزدي به كار رفته تا زير گنبد و در نهايت در زير گنبد به صورت عرقچين به شكل شمسه اي ظاهر شده است. مياني پا باريك ها و كاربندي ها را با برگ هاي مو و گبرگ هاي تزئيني پر كرده اند.
تزئينات بخش مياني بقعه
چهار ضلع اين بخش، مقرنس هاي زيباي گچي در زير تاق ها، قرينه و مشابه يكديگر ديده مي شوند. بالاي تاق قوس هاي گذر به چهار صفه، تزئينات گچبري زيبايي به صورت برجسته از درخت مو و گلبرگ هاي تزئيني به چشم مي خورد. البته گود گچبري را با رنگ آبي رنگ آميزي كرده تا گچبري بهتر و زيباتر جلوه كند. بيشتر رنگ آميزي ها به مرور ايام از بين رفته اند. در چهار جهت اصلي بالاي تزئينات ذكر شده، در زير گنبد، درداخل تاق هاي چهار سرو تزئيني زيبا رنگ آميزي شده، ديده مي شود. گچبري ها در زير گنبد به پايان مي رسند.
گنبد دروني با آجرهاي قرمز رنگ با ايجاد پا باريك ها و شاپرك ها و با بندهاي عمودي و افقي گچي ميان آجرها و نيز ترك هاي زير گنبد كه در زير سقف گنبد به پايان مي رسند و در نهايت ايجاد شمسه اي كوچك را سبب شده، نشان از ذوق معمار در تزئينات داخلي گنبد دارد. به طور كلي يك هماهنگي و تركيب بندي زيبايي را در تزئينات كه مشابه و قرينه يكديگر هستند (همچون پلان بنا كه قرينه هم هستند) به صورت بسيار زيبا در بخش دروني بنا جلوه گر شده است.
ضريح و مرقد بقعه
ضريحي چوبي با كار گره روي مرقد قرار گرفته است. به نظر مي رسد متعلق به مرمت دوره اخير است. مرقد بسيار زيبا متعلق به اواخر دوره صفويه كه با كاشي هاي كثيرالاضلاع هفت رنگ شش ضلعي پوشش داده شده است. متاسفانه سودجويان عتيقه به دنبال گنجي واهي، به مرقد و كاشي هاي زيباي آن و نيز كتيبه آن آسيب فراوان رسيده است.
كتيبه هاي بقعه
در بيرون بنا كتيبه اي وجود ندارد، ولي داخل بنا كتيبه هايي دارد كه به ترتيب به آنها اشاره خواهد شد.
- كتيبه روي مرقد: روي مرقد كتيبه هايي قرآني به خط ثلث سفيد رنگ بر زمينه كاشي آبي رنگ وجود داشته است. متاسفانه سودجويان عتيقه به دنبال يافتن گنج روي مرقد را تخريب كرده و بيشتر كاشي ها با كتيبه هاي آن از بين رفته اند.
- كتيبه هاي بخش مياني بقعه: اين كتيبه تاريخ گچبري انجام شده در بقعه را مشخص مي كند. د ر اين كتيبه گچي كه در زير تاق مقرني گوشه شمالي بقعه است آمده:«عمل عزيز الله نوايي سنه 1287» كتيبه ديگر كه تاريخ تعمير بقعه رامشخص مي كند و روي سنگ حكاكي شده و در ديوار صفه شرقي نصب شده آمده است:«به تاريخ هزار و سيصد و شانزده تعميرات بقعه مباركه اينجانب (خوانده نشده) كار شوكت ... (خوانده نشده) ... از آقاي ... هب الدوله به همت و ياري استاد حبيب الله ابن عزيز الله نوايي 1316».
كتيبه سوم كه تاريخ ديگري از تعمير بقعه را مشخص مي سازد و روي سنگ حكاكي شده و در ديوار صفه شرقي نزديك كتيبه فوق نصب شده، آمده است:« بسم الله تعالي تعمير بقعه مباركه مطهرالشهير بميرگته مير در سنه هزار و سيصد و پنجاه و هشت هجري».
مقايسه و نتيجه گيري
در قرن 3 و 4 هجري دوره ديلميان، آل بويه و آل زيار سبك معماري خاصي در ايران ظهور نمود. بنابراين «مقابر برجي» كه شايد سابقه آن به قبل از اسلامي برسد (كياني، 1372:32 - كونل، 1355: 74). با روي كارآمدن سلجوقيان، ساخت اين نوع بناها به عنوان بناي مذهبي اهميت خاصي پيدا كرد. سپس دردوره ايلخانان با الگوبرداري از نقشه، مصالح و روش ساختماني دوره سلجوقي، با ويژگي هاي خاص اين دوره كه آن را با دوره قبل متمايز مي كند، ادامه يافت (ويلبر، 1365: 28). در دوره صفويه و روزگار پس از آن اين نوع معماري سير قهقرايي پيمود و هيچ گاه عظمت و شكوه معماري مقابر گذشته را پيدا نكرد (هلينبراند، 1380: 294-296).
بناي مير گته مير اگرچه جزو مقابر برجي نيست ولي يك بناي مذهبي بي نظير و نادر و در ادامه همان معماري است كه نقشه آن به صورت چليپا يا چهار صفه اي از بيرون و داخل با آجر ساخته و پرداخته شده، به نظر مي رسد كه جزو نادرترين بناهاي مذهبي چهار صفه اي صفويه باشد كه تاكنون شناخته شده است.
نقش هندسه در اين بنا به شكلي بارز جلوه گير شده است؛ يعني اينكه اساس طرح بر هندسه اي استوار است كه در هنر و معماري داراي اهميت و مفهومي ويژه است. معمار با استفاده از دو مستطيل متقاطع شمالي و جنوبي و شرقي و غربي بنا را به وجود آورده است و در واقع از لحاظ طرح و فرم چليپايي، چهار صفه اي هم از داخل و هم از بيرون است. بناهاي دوره صفويه داراي نقشه اي ساده و اغلب چهارگوش، مستطيل شكل يا مربع و يا به طور كلي شكل هندسي دارند. پلان مير گته مير پلان چليپا يا چهارصفه اي اگرچه چيز تازه اي نيست و در اصول معماري ايران اين چليپا شكل را داريم. البته طرح چهار صفه گته مير يكي از الگوهاي معمارانه و زيبا از تركيب چهارصفه در نوعي ساماندهي متقارن و منظم با چند عنصر ديگر معماري است. الگو و طرح چهار صفه در طراحي و ساخت برخي از انواع فضاهاي معماري از جمله در شمار اندكي از واحدهاي مسكوني، در معدودي از كاروانسراهاي حاشيه خليج فارس در بعضي از حمام ها و چايخانه ها و برخي ديگر از فضاهاي معماري به كار مي رفت (فصلنامه هنر و معماري، 121:1378). در يكي از الگوهاي طرح چهار صفه كه نمونه هاي آن را در برخي از خانه هاي سنتي شهر زواره مي توان مشاهده كرد، معمولا يك فضاي مركزي با نقشه اي مربع شكل يا هشت ضلعي در ميان طرح وجود دارد و چهار صفه در امتداد دو محور متقارن متقاطع جاي دارند. در واقع صفه ها با دو محور اصلي متقاطع و عمود بر هم فضاي ديگري را ساماندهي كرده اند (معماريان، 1386: 365-368). مركزيت و اهميت فضاي مياني عمارت هاي چهار صفه غالباً با روش ها و طرح هاي گوناگون مورد تاكيد قرار گرفته است. در بسياري از بناها از جمله مير گته مير و در بسياري از بناها سقف فضاي مياني مرتفع تر از ساير بخش هاست و روزن هايي در چهار طرف آن قرار داده شده كه نور فضاي مركزي تامين مي شود و تهويه و تنظيم فضاي مركزي از طريق آن صورت مي گيرد. خصوصيات و تناسبات كاربردي چهار فضاي واقع در چهارگوشه عرصه چليپايي شكل مركزي و همچنين چگونگي طراحي سطح بيروني هر يك فضاها متناسب با كاركرد بنا و خصوصيات محيط طبيعي به صورت هاي متنوع انجام مي شده است.
بايد اذعان داشت كه همه انواع فضاهاي معماري تنها براساس خصوصيات فضايي فعاليت ها و در پي اهداف ساده كاركردي طراحي و ساخته نمي شدند، بلكه برخي از فضاها مانند بناي مير گته مير براساس الگوهاي نمادين ساخته مي شدند. طرح و پلان مير گته مير با فلسفه مذهبي همخواني دارد. در واقع تاثير جلوه هاي عميق فرهنگ ملي و ديني را در فرم و طرح آن مي توان مشاهده كرد. در معماري مانند ساير هنرها مي توان تاثير برخي از پديده ها و جلوه هاي عميق فرهنگ ملي و ديني را به شكل الگوها و صورت هاي پايدار مشاهده كرد. برخي از انواع طرح ها و الگوهاي پايدار در معماري ايراني مانند طرح چهارصفه پلان مير گته مير و طرح چهارباغ را مي توان از اين گونه طرح ها والگوها دانست (فصلنامه هنر و معماري، 115:1378).
بناي مير گته مير با ويژگي هاي خاص خود از جمله پلان چليپايي يا چهار صفه اي از بيرون و ازداخل كه نمونه آن تاكنون معرفي نشده با مرقدي با كاشي هاي الوان هشت ضلعي و كتيبه اي ثلث و نيز ويژگي هاي ساختماني آن از جمله گنبد با گردن بلند و گنبد داخلي با كاربندي، همه اينها تاريخ ساخت بنا را به دوره صفويه مي رساند.تزئينات داخلي خصوصاً گچبري هاي تزئيني اسليمي با برگ هاي درخت مو از تزئينات رايج دوره قاجار است و براساس كتيبه بخش مركزي بقعه به سال 1278 هجري قمري توسط استاد عزيزاله نوايي صورت گرفته است، ما را به اين نتيجه مي رساند كه بنا در اواخر دوره صفويه ساخته و پرداخته شده است و تزئينات آن در دوره قاجار انجام گرفته است.
توصيه هايي درباره مرمت بنا
در پايان ضروري است درباره تغييرات و تعميرات صورت گرفته در بناي مير گته مير در قبل و پس از مرمت اخير نكاتي را بيان نمايم.
- گنبد بيروني با نوعي مصالح از گچ و خاك و آهك پوشش داده بودند كه در مرمت اخير اين پوشش برداشته شده و گنبد به صورت اوليه خود بازگشته است.
- پايه بنا در قسمت جنوبي كه در زير خاك پنهان مانده بود ، با برداشتن خاك پايه اين قسمت از بنا آشكار گرديد.
- مرقد بنا داراي كاشي هاي الوان بسيار زيبا با كتيبه اي ثلث از دوره صفويه به كلي از بين رفته و چيزي از آن باقي نمانده است.
دو سرو از چهار سرو تزئيني كچ بري شده بالاي صفه شمالي و جنوب از بين رفته و جاي آن را دو نورگير تعبيه كرده اند.
- كتيبه دوم به كلي از بين رفته است و نيز يك سري سنگ قبرهاي مربوط به دوره قاجار در حين پاكسازي محوطه داخلي به بيرون منتقل شده و با اينكه سنگ قبرهاي با ارزشي محسوب مي شود، در گوشه اي از محوطه بيروني روي هم انبار شده است. ورودي بنا كه فاقد در بود، دري آهني و حفاظي در آن تعبيه شده است.
- چهار پنجره مشبك آجري در چهار جهت اصلي صفه ها كه داراي تزئينات آجري چليپايي شكل بوده هر چهار پنجره برداشته شده و به جاي آنها چهار پنجره چوبي با كار گره تعبيه شده است.
- ازاره داخلي بنا كه ساده و با گچ پوشانده شده بود اكنون با كاشي هاي هشت ضلعي پوشانده شده است.

 

* كتابنامه
- اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. 1362، مطلع الشمس. به اهتمام: تيمور برهان ليمودهي، تهران، فرهنگسرا
- فرهنگ جغرافيايي. ج 1. استان مركزي، آبادي ها، تهران، سازمان جغرافيايي ارتش
- سرفراز، علي اكبر. گزارشي درباره امامزاده مير گته مير آبسرد. دست نوشته منتشر نشده
- پيرنيا، محمد كريمريا، 1370 مجله ي اثر. ويژه نامه «گنبد در معماري ايران». فصلنامه ي علمي، فني هنري، سازمان ميراث فرهنگي. شماره 20، زمستان
- پازوكي طرودي، ناصر، 1381، آثار تاريخي دماوند. تهران، اداره كل ميراث فرهنگي استان تهران
- نصرتي، مسعود، 1387، «معرفي بقعه ي ميرگته مير آبسرد». هفته نامه ي ره آورد دماوند، ش 374، سال چهاردهم، 21 آذر 1387، ص 5 و ش 375، آذر 1387، ص 5
- ----، 1372، آثار تاريخي دماوند، پايان نامه كارشناسي ارشد رشته باستان شناسي، گروه باستان شناسي، دانشگاه تهران
- دايره المعارف تشيع، 1368، ج 2. اخبار،‌ ايهام، تهران. زير نظر احمد صدر حاج سيد جوادي، بهاء الدين خرمشاهي، كامران فاني، تهران، بنياد خيريه فرهنگي شط
- مرعشي، سيدعلي اكبر، 1376، خاندان مرعشي در ايران، تهران، نشر ترمه. 10-10-هيلبراند، ربرت، 1380، معماري اسلامي، ترجمه باقر آيت ا... زاده شيرازي، تهران، روزنه
- فصلنامه معماري و فرهنگ، 1378، ويژه نامه «شكل در معماري». فصلنامه عملي، تخصصي و موضوعي معماري و شهرسازي، سال اول. شماره اول تابستان 1378
- معماريان، غلامحسين، 1386، آشنايي با معماري مسكوني ايراني، گونه شناسي درونگرا، تهران، دانشگاه علم و صنعت ايران
- ويلبر، دونالد ن، 1365، معماري اسلامي ايران در دوره ايلخانان، ترجمه عبدالله فريار، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي
- كياني، محمديوسف، 1374، تاريخ هنر معماري ايران در دوره اسلامي، تهران، سمت
- كونل، ارنست، 1355، هنر اسلامي، ترجمه: هوشنگ طاهري، تهران، توس
* منبع
‌كتاب باستان شناسي ايران در دوره اسلامي، 43 مقاله در بزرگداشت استاد دكتر محمديوسف كياني، به كوشش دكتر محمدابراهيم زارعي

 


موضوعات


دماوند در یک نگاه

دفتر میراث مکتوب

 1389/06/05  
دفتر ميراث مكتوب

 

جغرافیای طبیعی

تاریخ

 1393/04/25  
نظرات
ساران به روايت بنجامين

 

 1393/04/23  
نظرات
سفر ماساجي اينووه

 

 1391/07/02  
نظرات
خاطرات ميرزاحسين ديوان بيگي

 

 1391/04/24  
نظرات
جاجرود به روايت مطلع الشمس و مرات البلدان

 

 1391/01/22  
نظرات
مذاكرات مجلس شوراي ملي ۲۹ بهمن ۱۳۲۸

 

 1391/01/22  
نظرات
مذاكرات مجلس شوراي ملي ۱۵ آبان ۱۳۳۱

 

 1391/01/22  
نظرات
مذاكرات مجلس شوراي ملي ۱۸ ارديبهشت ۱۳۳۱

 

 1391/01/22  
نظرات
مذاكرات مجلس شوراي ملي ۸ خرداد ۱۳۳۱

 

 1391/01/22  
نظرات
مذاكرات مجلس شوراي ملي ۷ خرداد ۱۳۳۲

 

 1390/12/23  
نظرات
آمار نه دوره انتخابات مجلس شوراي اسلامي در دماوند

 

 1390/12/23  
نظرات
دو اطلاعيه از انتخابات دوره هفدهم مجلس شوراي ملي

 

 1390/12/23  
نظرات
نمايندگان 24 دوره مجلس شوراي ملي دماوند و فيروزكوه

 

 1390/09/22  
نظرات
دماوند در سفرنامه ابودلف (قرن چهارم هجري)

 

 1390/09/21  
نظرات
كاوش هاي باستان شناسي محوطه تاريخي وليران

 

 1390/09/10  
نظرات
وضعيت پوشش گياهي و جانوريِ محوطه باستاني وليران

 

 1390/09/09  
نظرات
نقش خاندان جلالي موسوي در بيداري مردم منطقه دماوند

 

 1390/09/05  
نظرات
سفرنامه كلودانه ، روزنامه نگار فرانسوي

 

 1391/11/01  
نظرات
پيش درآمدي بر تاريخ دماوند

 

 1390/08/22  
نظرات
برق دماوند

 

 1390/08/22  
نظرات
خاطرات انقلاب

 

فرهنگ

 1393/04/24  
نظرات
دماوند = گب آوند

 

 1392/01/14  
نظرات
علما و قضات محله قاضي دماوند

 

 1391/09/15  
نظرات
بررسي نام دماوند در مجله آينده

 

 1391/07/04  
نظرات
نگاهي به موزه دفاع مقدس شهرستان دماوند

 

 1391/11/02  
نظرات
اماكن آموزشي و فرهنگي شرق استان تهران

 

 1390/09/09  
نظرات
دماوند، پناهگاه مظلومان تاريخ

 

 1390/09/05  
نظرات
زبان و فرهنگ مازندراني در كوهپايه هاي دماوند

 

 1394/07/16  
نظرات
خاطرات

 

 1394/07/16  
نظرات
شهداي دماوند

 

 1394/07/16  
نظرات
دماوند در دوران جنگ تحميلي

 

 1394/07/16  
نظرات
معرفي كتاب

 

 1394/07/16  
نظرات
گفتگو

 

 1394/07/16  
نظرات
عكس

 

 1390/08/23  
نظرات
منتخبي از اشعار شعراي معاصر دماوند

 

 1390/08/22  
نظرات
جلوه هاي حماسه حسيني در كيلان

 

 1391/11/02  
نظرات
دانشمند ذوالفنون

 

 1390/08/21  
نظرات
با شاعران قديم دماوند

 

 1391/11/02  
نظرات
مسعود نصرتي؛ نويسنده ، محقق و پژوهشگر آثار دماوند

 

 1391/11/02  
نظرات
حاج عيسي هاشمي ، پدر شهيد جواد هاشمي

 

 1391/11/02  
نظرات
حاج صديفي ، پدر دو شهيد

 

اقتصاد

جاذیه های گردشگری

تقسیمات جغرافیایی

نقشه سایت

مقالات و دیدگاه ها




دانشجو: سایت کامل و جامع ست. تشکر
......................................
محمد رضا: بسم الله الرحمن الرحیم با سلام بنده یک مقاله ای را در سایت شما خواندم که خواستم از شما تشک کنم برای این که بنده یکی از نوادگان مولا محمد باقر سارانی هستم و بنده اطلاعاتی را از ایشان می خواستم و میخواهم از شما تشکر کنم و هر کمکی از بنده بر بیاید در خدمتم با تشکر اجرتان با ابی عبی عبدالله
......................................
دانشجو: سایت عالی بود
......................................
داریوش براتی: با عرض سلام احترام خدمت شما من شهر دماوند رو بسیار دوست میدارم و میخواهم دانشجو دانشگاه دماوند شوم
......................................
دانشجو: سايت كاملي نبود
......................................
دانشجو: واقعا سایت جامع و جالبی بود خیلی به من کمک کرد فکر نمی کردم همچین اطلاعات جامعی بتونم راجع به دماوند پیدا کنم واقعا ممنون
......................................
سلام: لطفا با من تماس بگیرید. m_rezaei_5@yahoo.com
......................................
مجتبی غلامر ضایی: فوق العاده بود
......................................
R: واقعا سایت بسیار جامعی درست کردید. ای مهربان مهد امید . آخر تویی ماوای من هم مسکنم ، هم لانه ام ، كاشانه ي زيباي من دماوند
......................................
مسعود هاشمی: واقعا معرکه بود خسته نباشید
......................................
پ‍ژوهشسراي شهيد فائزي دماوند : با سلام واحترام در اين مركز ما در زمينه دبحث دماوند شناسي مشغول فعاليت مي باشيم و اماده مبادله اطلاعات با شما هستيم
......................................